Ζώντας στην Αττική και επισκεπτόμενη διάφορα μέρη της Ελλάδας, πουθενά δε συνάντησα κάποιο μουσείο για κάποιον πασά της Τουρκοκρατίας, πέρα από το μουσείο του Αλή Πασά στο νησί της λίμνης Παμβώτιδας στα Ιωάννινα.
Οπότε η ερώτηση που μου γεννήθηκε είναι: Γιατί υπάρχει ένα μουσείο αφιερωμένο στον Αλή Πασά;
Σύμφωνα με τον Ραπακόυση Φ. (2012), συγγραφέα του βιβλίου «Αλή Πασάς- Κυρά Φροσύνη- Κυρά Βασιλική», ο Αλή Πασάς ο Τεπελενλής, όπως ονομαζόταν, αποτελούσε μια προσωπικότητα με θετικά αλλά και αρνητικά στοιχεία που επηρέασε τη νεότερη ιστορία. Κυβέρνησε ένα μεγάλο κράτος που ίδρυσε ο ίδιος, για τριανταδύο χρόνια έως και το θάνατο του το 1822. Η περιοχή της κυριαρχίας του περιλάμβανε περιοχές όπως: η Ήπειρος, η Αλβανία, η Μακεδονία (ως τη Θεσσαλονίκη), τμήμα των Σκοπιών, της Πελοποννήσου εκτός της Μάνης, τη Β. Εύβοια, τη Στερεά Ελλάδα και τη Θεσσαλία.
Συνδέθηκε με την ακμή των Ιωαννίνων κατά τη διάρκεια της επικράτειας του. Αναφέρεται πως τη περίοδο διακυβέρνησής του, επίσημη γλώσσα ήταν η ελληνική και τα Γιάννενα είχαν εξελιχθεί σε εμπορικό και πνευματικό κέντρο στο οποίο είχαν συγκεντρωθεί επιστήμονες και καλλιτέχνες, με αποτέλεσμα την άνθιση των γραμμάτων και των τεχνών. Ανοικοδομήθηκαν έργα όπως: κάστρα, γεφύρια, υδραγωγεία, βρύσες, δρόμοι αλλά και εκκλησίες.
Ωστόσο, υπήρξαν γεγονότα που συνδέθηκαν αρνητικά με την προσωπικότητα του Αλη Πασά. Μερικά γεγονότα από αυτά αποτελούν: η δεκαετή πολιορκία του Σουλίου (1790-1803) με την εντέλει πτώση του -όλες τις ανθρώπινες απώλειες σε βάρος των Σουλιωτών και όχι μόνο- την ανατίναξη του Κουγκίου από τον καλόγερο Σαμουήλ προκειμένου να μη παραδοθούν στον Αλή Πασά, καθώς και την ιστορία της κυρά Φροσύνης.
Βιογραφικά στοιχεία
Συνοπτικά αναφέρονται λίγα βιογραφικά στοιχεία. Γεννήθηκε στο Τεπελένι της Αλβανίας το 1741 από λήσταρχους γονείς, τον Βελή και τη Χάμκω. Στα δέκα του χρόνια, έμεινε ορφανός από πατέρα ενώ οι ληστρικές επιδρομές της μητέρας του είχαν ως αποτέλεσμα τη σύλληψη και το βασανισμό της μητέρας του από κατοίκους του Χόρμοβου και του Γαρδικίου.
Μεγαλώνοντας, συμμετείχε σε ληστρικές επιδρομές αποκτώντας τη δική του συμμορία. Το 1768 παντρεύεται την Εμινέ, κόρη του Καπλάν Πασά του Δελβινίου το 1768 αποκτώντας δύο γιους. Προκειμένου να γίνει Πασάς του Δελβίνου, συμμετείχε στη δολοφονία του Καπλάν Πασά καθώς και κάθε άλλου νόμιμου διαδόχου στο θρόνο. Απώτερος σκοπός του αποτελούσε να γίνει Πασάς των Ιωαννίνων, γεγονός που πέτυχε το 1788 όπου με βοήθεια πρακτόρων και Τουρκογιαννιωτών ανέλαβε την εξουσία και πέτυχε τη νομιμοποίηση της από τον σουλτάνο (Ραπακούσης Φ., 2012).
Ποιο ήταν το τέλος του Αλή Πασά;
Η επεκτατική του πολιτική και η τόσο μεγάλη άνοδος της εξουσίας του, θεωρήθηκε απειλή από τον Σουλτάνο, ο οποίος ζήτησε την ανάκριση και την απολογία του την άνοιξη του 1820. Η άρνηση του πασά να παρουσιαστεί, οδήγησε σε διαταγή εξόντωσης του και κατάληψης των Ιωαννίνων. Εναντίον του στράφηκαν ο Χουρσίτ και Ισμαήλ Πασάς. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, ο Αλή Πασάς διέταξε τη λεηλασία των Ιωαννίνων ώστε οι πολιορκητές να μη βρουν τίποτα.
Το 1822, ο Αλή Πασάς διέμενε στο Ιτς Καλέ με 70 άντρες. Η απειλή του Αλή Πασά με ανατίναξη των θησαυρών που είχε στην κατοχή του, οδήγησε τον Χουρσίτ Πασά να συγκεντρώσει υπογραφές από όλους τους πασάδες που θα εγγυώνται την ασφάλεια του μέχρι να έρθει το βασιλικό φιρμάνι για να πάει στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, όταν ήρθε το βασιλικό φιρμάνι, τα νέα δεν ήταν αυτά που περίμενε. Το φιρμάνι διέτασσε τη θανάτωση του. Με αυτό τον τρόπο, στις 3 Φεβρουαρίου 1822, ο Αλή Πασάς θανατώθηκε στο σπίτι του στο νησί της λίμνης Παμβώτιδας και το ακέφαλο σώμα του θάφτηκε έξω από το Φετιχιέ τζαμί στα Ιωάννινα. Το κεφάλι του στάλθηκε ως απόδειξη στον σουλτάνο.
Αλή Πασάς και Κοσμάς ο Αιτωλός
Σύμφωνα με την παράδοση, σε συνάντηση που είχε είτε ο ίδιος ο Πασάς είτε η μητέρα του με τον Κοσμά τον Αιτωλό, ο Άγιος προέβλεψε την άνοδο του Αλή στην εξουσία. Σε ερώτηση εάν θα κατορθώσει να φτάσει έως την Κωνσταντινούπολη, ο Άγιος απάντησε πως θα φτάσει, αλλά με κόκκινα γένια όπως και έγινε με βάση το τέλος του.
Βιβλιογραφία
-
Ραγκούσης, Φ. (2012), Αλή Πασάς- Κυρά Βασιλική- Κυρά Φροσύνη, Ιωάννινα: 2012.
-
Μουσείο Αλή Πασά και επαναστατικής περιόδου, link: https://museumalipasha.gr/