Το μπουρλέσκ ροκ πατάρι στη σκηνή. Άγριος νατουραλισμός και όχι ρεαλιστική ταύτιση. Η αντιπαραβολή μεταξύ του Θανάτου και του χρόνου που κυλά αμείλικτα στη ζωή μας. Την ίδια στιγμή αναζητούνται τα όρια της ευθύνης, την ανάγκη της επιθυμίας και της δράσης που συγκρούονται με την απαραίτητη προσωπική και συλλογική ρήξη και την εν συνόλω αδράνεια της κοινωνίας.
Ο Ιβάνοφ του Άντον Τσέχοφ, για τις θεατρικές ανάγκες, μετατράπηκε σε κάτι σαν κινηματογραφικό θέαμα με μουσικές παύσεις που συνεισφέρουν στην κατανόηση όσων έχουν προηγηθεί κάνοντάς μας, παράλληλα, εισαγωγή και στο γκροτέσκο μιας κάντρι υφής στην καρδιά της τσαρικής Μόσχας! Το έργο περιέχει τα σύγχρονα χαρακτηριστικά που βασανίζουν την εποχή μας. Δηλαδή, την τραγωδία του ανθρώπου που σκέφτεται υπερβολικά, την υπαρξιακή σιωπή αλλά και την φλύαρη ρηχότητα. Ο Ιβάνοφ, βυθίζεται σε ένα πεδίο κούρασης και προσωπικού τέλματος αλλά το κοινωνικό, σχεσιακό, οικογενειακό και εθιμικό δίκαιο, σε μορφή συστήματος δεν τον αφήνει να αναπαυτεί όπως θα επιθυμούσε βαθιά μέσα του. Δυσκολεύεται να συναντηθεί, πραγματικά, με τη γυναίκα του, Άννα Πετρόβνα, καθώς την έχει κατατάξει στο ακίνητο, μακρινό, παρελθόν. Ο Ιβάνοφ είναι απελπισμένος. Απορρίπτει την παλιά του ζωή, έχει αφεθεί σε ένα οριζόντιο τέλμα που τον βαλτώνει αλλά αδυνατεί να αλλάξει πορεία. Ο ψυχικός του κόσμος καταρρέει μέρα τη μέρα. Παρά ταύτα, παραμένει αξιοπρεπής. Ακόμα και στο πιο μεγάλο του σκοτάδι, δεν ζητάει συμπόνια. Μονάχα, κατανόηση για τα κατεστραμμένα του όνειρα.
Ο Ιβάνοφ είναι εξαντλημένος. Από τους γύρω του, από τον εαυτό του, από τις προσδοκίες, τους κανόνες και τα “πρέπει”. Δεν επαναστατεί, γιατί δεν πονά αρκετά. Δεν ελπίζει, γιατί δεν πιστεύει αρκετά. Ο Ιβάνοφ κρατά το δικαίωμα της απραξίας στην εποχή της απόλυτης δραστηριότητας. Τελικά, ίσως το πρόβλημα του Ιβάνοφ συνοψίζεται στο εξής. Δεν μπορεί να αγαπήσει διότι οι άνθρωποι που λάτρεψε τού είναι, πλέον, αδιάφοροι.
Η κινησιολογία φαίνεται παράταιρη από τις συνηθισμένες των ανθρώπων. Σαν μια παγίδα ρόλων σε κοινωνία με στερεότυπα τα οποία πρέπει, απαραιτήτως, να αναπαραχθούν και να συνεχίσουν να υφίστανται.
Τα ρούχα αλλάζουν ανάλογα με την περίσταση, όπως οι βιαστικές μας κρίσεις επί παντός επιστητού, ενώ δεν γνωρίζουμε τι σταυρό κουβαλάει κάθε άνθρωπος. Η ζωή είναι φορτωμένη με περιττά και ανούσιο κυνήγι που προκύπτει από την προσπάθεια αποφυγής της ματαιότητας. Μέσα στον παραλογισμό, ο Ιβάνοφ, εξαντλεί τη γυναίκα του και ο ίδιος χάνεται στις προσδοκίες, τη θέληση και την αδυναμία της ηλικίας του.
Κατά την εξέλιξη του έργου, όπως και σε άλλα έργα του Τσέχοφ, συναντάμε ένα μαραζώμενο κορίτσι μπροστά στην εφηβική αφέλεια, τα είδωλο που έπλασε στο μυαλό της, την ανάγκη για φυγή από την καθημερινότητα της οικογένειας και του στενού περιβάλλοντος της. Ψάχνει να δραπετεύσει, να ξεφύγει αλλάζοντας ρότα και στο τέλος αμφισβητεί τη θέληση και την πορεία που πήρε ο βίος της. Έβλεπε στον Ιβάνοφ κάποιον που μπορούσε να πλάσει όπως, η ίδια εξομολογείται. Πληγωμένο, με χαμένο το κέφι για ενέργεια. Γάμος από έρωτα ή από συνοικέσιο; Κατά προσέγγιση, ο ιδεαλισμός της νιότης σε αντιπαράθεση με το ευκαιριακό και υπολογισμένο κατάντημα του παρόντος.
Το θετικό με τους μεγάλους θιάσους στα κεντρικά θέατρα των πόλεων είναι το γεγονός ότι οι ηθοποιοί μπορούν να ξετυλίξουν το ταλέντο τους. Παλαιότεροι και νεότεροι. Δάσκαλοι και μαθητές, το ίδιο εκτεθειμένοι μπροστά στο κοινό! Στο βιβλίο Μαρξισμός και Φιλοσοφία της Γλώσσας, του Βαλεντίν Βολόσινοφ, η γλώσσα είναι το πεδίο της συμβολικής σύγκρουσης διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Όπλο και πεδίο μάχης στον πόλεμο των τάξεων. Διαφορετικές τάξεις χρησιμοποιούν τη δική τους κοινωνιόλεκτο. Οι ανώτερες τάξεις, αποδοκιμάζουν τη γλώσσα των κατώτερων. Όπως στις ΗΠΑ. Η χιπ χοπ αποτελεί το ανάχωμα της φυλετικής μάχης. Έπαιρναν λέξεις με διαφορετική σημασία και τη χρησιμοποιούσαν με ξεχωριστό τρόπο για να μην γίνουν αντιληπτοί απ’όσους κατείχαν τα λεφτά. Σαν μυστικός κώδικας και αμφισβήτηση της κυρίαρχης τάξης. Κάτοικοι των γκέτο από την Τρούμπα μέχρι τη Νέα Υόρκη, αφομοίωσαν τέτοιες μεθόδους για τον αντικομφορμισμό. Τρόπος αντίστασης στο θεσμικό ρατσισμό.
Τάσος Λειβαδίτης – “Οι τελευταίοι”, 1964 (απόσπασμα)
Το ρόλο μας τον διαλέξαμε οι ίδιοι εμείς
την πρώτη μέρα που διστάσαμε να πάρουμε μιαν απόφαση
ή που σταθήκαμε εύκολοι σε μιαν αναβολή.
Μια ταπείνωση, που δεν ανταποδόθηκε,
αναπηδάει μιαν άλλη ώρα, σαν μαχαίρι, μέσα σου
για να σκοτώσει ό,τι πιο πολύ αγαπάς.
Ένα μεγάλο, ακατόρθωτο όνειρο,
που του ’κλεισες την πόρτα,
κάθεται ‘κεί απέξω χρόνια τώρα
κι όταν σε βρουν νεκρό,
κανείς δεν ξέρει ότι δεν άντεχες
ν’ ακούς αυτά τα τεράστια ματωμένα νύχια του
να γδέρνουνε την πόρτα σου.
Όλα όσα αρνηθήκαμε…
αυτό είναι το πεπρωμένο μας.