Τον Αύγουστο του 1910 στη Διεθνή Διάσκεψη Σοσιαλιστριών Γυναικών, λήφθηκε η απόφαση να καθιερωθεί Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.
Το 1914 έλαβαν χώρα μεγάλες συγκεντρώσεις στο Βερολίνο και το Λονδίνο κατά τις οποίες έγινε και η σύλληψη της εξέχουσας προσωπικότητας από τις σουφραζέτες, της Σίλβια Πάνκχερστ.
Ήταν στις 8 Μαρτίου του 1917 (23 Φεβρουαρίου για το ρωσικό ημερολόγιο) όταν γυναίκες από βιομηχανίες κλωστοϋφαντουργίας του Πέτρογκραντ, της πρωτεύουσα της τσαρικής Ρωσίας, ξεκίνησαν μια απεργία η οποία σύντομα επεκτάθηκε σε ολόκληρη την πόλη.
Ήταν η έναρξη της Επανάστασης του Φεβρουαρίου, η οποία με τη σειρά της υπήρξε ο καταλύτης για την έναρξη της Ρωσικής Επανάστασης του 1917.
Το 1920, το ΣΕΚΕ κατεβαίνει στις εκλογές και ένα από τα προεκλογικά του συνθήματα ήταν: «Σφυρί – δρεπάνι και ψήφο στο φουστάνι»!
Το 1944, όταν, σχεδόν όλη η επικράτεια της Ελλάδας είχε ελευθερωθεί από το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, ιδρύθηκε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, που προκήρυξε εκλογές.
Με απόφασή της για πρώτη φορά ψηφίζουν άντρες και γυναίκες που έχουν συμπληρώσει τα 18 τους χρόνια.
Συγκεκριμένα, στις 10 του Μάρτη 1944, ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ).
Τότε, στις εκλογές που διεξήχθησαν για την ανάδειξη του Εθνικού Συμβουλίου, στις ελευθερωμένες περιοχές αλλά και στην υπόλοιπη κατεχόμενη Ελλάδα μέσα σε συνθήκες παρανομίας άσκησαν τα εκλογικά τους δικαιώματα για πρώτη φορά, ψήφισαν και ψηφίστηκαν Ελληνίδες.
Κική Δημουλά «Σημείο Αναγνωρίσεως»
άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια
Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα,
εγώ σε πρσφωνώ γυναίκα κατευθείαν.
Στολίζεις κάποιο πάρκο.
Από μακριά εξαπατάς.
Θαρρεί κανείς πώς έχεις ελαφρά ανακαθήσει
να θυμηθείς ένα ωραίο όνειρο πού είδες,
πώς παίρνεις φόρα να το ζήσεις.
Από κοντά ξεκαθαρίζει το όνειρο:
δεμένα είναι πισθάγκωνα τα χέρια σου
μ’ ένα σκοινί μαρμάρινο
κι η στάση σου είναι η θέλησή σου
κάτι να σε βοηθήσει να ξεφύγεις
την αγωνία του αιχμάλωτου.
Έτσι σε παραγγείλανε στο γλύπτη:
αιχμάλωτη.
Δεν μπορείς
ούτε μια βροχή να ζυγίσεις στο χέρι σου,
ούτε μια ελαφριά μαργαρίτα.
Δεμένα είναι τα χέρια σου.
Και δεν είν’ το μάρμαρο μόνο ο Άργος.
Αν κάτι πήγαινε ν’ αλλάξει
στην πορεία των μαρμάρων,
αν άρχιζαν τ’ αγάλματα αγώνες
για ελευθερίες και ισότητες,
όπως οι δούλοι,
οι νεκροί
και το αίσθημά μας,
εσύ θα πορευόσουνα
μες στην κοσμογονία των μαρμάρων
με δεμένα πάλι τα χέρια, αιχμάλωτη.
Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα,
εγώ σε λέω γυναίκα αμέσως.
Όχι γιατί γυναίκα σε παρέδωσε
στο μάρμαρο ο γλύπτης
κι υπόσχονται οι γοφοί σου
ευγονία αγαλμάτων,
καλή σοδειά ακινησίας.
Για τα δεμένα χέρια σου, πού έχεις
όσους πολλούς αιώνες σε γνωρίζω,
σε λέω γυναίκα.
Σε λέω γυναίκα
γιατ’ είσ’ αιχμάλωτη.
Γυναίκα
Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία.
Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα.
Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία.
Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα.Από παιδί βιαζόμουνα, μα τώρα πάω καλιά μου.
Μια τσιμινιέρα με όρισε στον κόσμο και σφυρίζει.
Το χέρι σου, που χάιδεψε τα λιγοστά μαλλιά μου,
για μια στιγμή αν με λύγισε, σήμερα δε με ορίζει.Το μετζαρόλι ράγισε και το τεσσαροχάλι.
Την τάβλα πάρε, τζόβενο, να ξαναπάμε αρόδο.
Ποιος σκύλας γιος μας μούντζωσε κι έχουμε τέτοιο χάλι,
που γέροι και μικρά παιδιά μας πήραν στο κορόιδο;Βαμμένη. Να σε φέγγει κόκκινο φανάρι.
Γιομάτη φύκια και ροδάνθη, αμφίβια Μοίρα.
Καβάλαγες ασέλωτο με δίχως χαλινάρι,
πρώτη φορά, σε μια σπηλιά, στην Αλταμίρα.Σαλτάρει ο γλάρος το δελφίνι να στραβώσει.
Τι με κοιτάς; Θα σου θυμίσω εγώ που μ’ είδες.
Στην άμμο πάνω σ’ είχα ανάστροφα ζαβώσει
τη νύχτα που θεμέλιωναν τις Πυραμίδες.Το τείχος περπατήσαμε μαζί το Σινικό.
Κοντά σου ναύτες απ’ την Ουρ πρωτόσκαρο εβιδώναν.
Ανάμεσα σε ολόγυμνα σπαθιά στο Γρανικό
έχυνες λάδι στις βαθιές πληγές του Μακεδόνα.Πράσινο. Αφρός, θαλασσινό βαθύ και βυσσινί.
Γυμνή. Μονάχα ένα χρυσό στη μέση σου ζωστήρι.
Τα μάτια σου τα χώριζαν εφτά Ισημερινοί
μες στου Giorgione το αργαστήρι.Πέτρα θα του ‘ριξα και δε με θέλει το ποτάμι.
Τι σου ‘φταιξα και με ξυπνάς προτού να φέξει.
Στερνή νυχτιά του λιμανιού δεν πάει χαράμι.
Αμαρτωλός που δε χαρεί και που δε φταίξει.Βαμμένη. Να σε φέγγει φως αρρωστημένο.
Διψάς χρυσάφι. Πάρε, ψάξε, μέτρα.
Εδώ κοντά σου, χρόνια ασάλευτος να μένω
ως να μου γίνεις Μοίρα, Θάνατος και Πέτρα.”Νίκος Καββαδίας – Ινδικός Ωκεανός 1951
Γυναίκες, Τάσος Λειβαδίτης
«…Φτωχές γυναίκες,
μοδίστρες, δακτυλογράφοι, ασπρορουχούδες,
τίμιες ή σπιτωμένες, ακόμα κι άλλες
εκείνες του σκοινιού και του παλουκιού,
γυναίκες του ανέμου, της βροχής, του κουρνιαχτού,
νιώσαμε το φόβο που κρύβεται καμιά φορά
πίσω από την αγνότητα,
την κούραση πίσω από την καλοσύνη ή την αδιαφορία
πίσω απ’ την υπακοή.
Μα πιο πολύ νιώσαμε την αδυναμία που
κρύβεται πίσω απ’ την κακία.
Συχνά μας άφησαν εκείνοι που αγαπούσαμε
πολλές, πάνω στη τρέλα τους, τους ρίξανε βιτριόλι,
οι πιο πολλές βέβαια κλάψαμε, χτυπηθήκαμε,
μα φροντίσαμε σύντομα να βρούμε έναν άλλον,
γιατί τα χρόνια περνάνε…
Αν μας έβλεπε κανείς το βράδυ, όταν μένουμε μονάχες
και βγάζουμε τις φουρκέτες, τις ζαρτιέρες, και κρεμάμε
στην κρεμάστρα το πανωφόρι κι αυτήν τη βαμμένη μάσκα
που μας φόρεσαν, εδώ και αιώνες τώρα, οι άντρες
για να τους αρέσουμε –
αν μας έβλεπαν, θα τρόμαζαν μπροστά σε τούτο
το γυμνό, κουρασμένο πρόσωπο.
Αχ, γυναίκες έρημες,
κανείς δεν έμαθε ποτέ πόση αγωνία κρύβεται πίσω απ’
τη λαγνεία, ή την υστεροβουλία μας.
Και πάντα γυρεύαμε το καλύτερο….
Συχνά καταφύγαμε και στις χαρτορίχτρες,
τρέχουμε στα μέντιουμ να μάθουμε- τι να μάθουμε;
Διαβάζουμε καθημερινά το ωροσκόπιο στις εφημερίδες,
πηγαίνουμε σε διάφορους ύποπτους αστρολόγους…
λοιπόν πού πάμε; Από πού ερχόμαστε; Τι ψάχνουμε
παλεύοντας αιώνια με τα έξω και τα μέσα μας στοιχεία;
Ερχόμαστε απ’ το φόβο και το φόνο, απ’ το αίμα και
την επανάληψη. Ερχόμαστε απ’ την παλαιολιθική αρπαγή-
κι αρχίζουμε την ανθρώπινη φιλία.
Τέλος, ύστερα από πολλά, παντρευόμαστε,
κάνουμε κάμποσες εκτρώσεις, αρκετά παιδιά,
ύστερα έρχεται η κλιμακτήριος, οι μικρονευρασθένειες,
κι ύστερα τίποτα. Όλα καταλαγιάζουν μέσα μας.
Κι επιθυμίες κι αναμνήσεις- αχ περνάει
γρήγορα η ζωή, ούτε το καταλαβαίνεις.
Τα παιδιά ζούνε σ’ ένα δικό τους κόσμο, δε μας ξέρουν
παρά μονάχα σα μητέρες, δεν μπόρεσαν να μας δουν
ποτέ λίγο κι εμάς σαν ανθρώπους-
με τις μικρότητες ή τις παραφορές τους.
Έτσι ζήσαμε. Αγνοημένες και μονάχες μέσα
στο εσωτερικό μας πάθος,
αγνοημένες κι έρημες μέσα στην ιερότητα
της μητρότητάς μας…»
Τάσος Λειβαδίτης, Γυναίκες (Καντάτα 1960 – απόσπασμα), Ποίηση, τ. 1, εκδ. Κέδρος
Για το τέλος, διαβάζουμε από το εικονικό μουσείο αρχείου Κουνάδη: Αναφέρεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο, την Έλλη (Ελένη) Περιβόλα το γένος Τενεκίδου, και σε περιστατικά που συνέβησαν στα Βουρλά της Ιωνίας στις αρχές 20ού αιώνα. Σύμφωνα με την επιστολή της εγγονής της ηρωίδας του τραγουδιού, Ελένης Περιβόλα Πιπίνη, η Έλλη, η οποία καταγόταν από πολύ καλή οικογένεια της Σμύρνης, γεννήθηκε γύρω στα 1886 στα Βουρλά Ιωνίας. Σε σχεδόν εφηβική ηλικία την έκλεψε ο Γιάννης Περιβόλας, γόνος της γνωστής βουρλιώτικης οικογένειας των Πρεβολαίων ή Περιβολαίων, με τον οποίο τελικά παντρεύτηκαν και έκαναν έξι παιδιά. Κατά το διάστημα της απουσίας του Γιάννη Περιβόλα λόγω εκπλήρωσης των στρατιωτικών του υποχρεώσεων, η Έλλη για να αντιμετωπίσει την άδικη συμπεριφορά των συγγενών του συζύγου της προς την ίδια και τα έξι τους παιδιά υπέβαλε σχετική καταγγελία στο δικαστήριο, το οποίο τη δικαίωσε. Οι συγγενείς του Περιβόλα αντέδρασαν έντονα, κατηγορώντας την ότι είχε συνάψει ερωτική σχέση με τον Τούρκο δικαστή με σκοπό να επηρεάσει τη δικαστική απόφαση, και η κατάληξη ήταν ο χωρισμός του ζευγαριού. Ανεξαρτήτως του τι πραγματικά συνέβη, το περιστατικό αποτέλεσε σκάνδαλο και είχε ηχηρό αντίκτυπο στην ελληνική κοινωνία της Μικράς Ασίας, όπως φανερώνει η δημιουργία αυτού του τραγουδιού, με την προσαρμογή ανάλογων στίχων σε προϋπάρχουσα μικρασιάτικη μελωδία. Για περισσότερα βλ. Αριστομένης Καλυβιώτης, “Έλλη Τενεκίδου-Περιβόλα. Μια δυναμική γυναίκα της εποχής της ήταν η ηρωίδα του ομώνυμου σμυρναίικου τραγουδιού”, περ. “Μετρονόμος”, τεύχ. 35, Αθήνα Ιανουάριος-Μάρτιος 2015. Επίσης, η Μαρία Β. Ασβέστη (1990: 283-305) παρουσίασε μια εκτεταμένη μονογραφία για το τραγούδι “Έλλη” με στοιχεία σχετικά με το συμβάν αυτό.